Αρματολοί και κλέφτες

Ξέρουμε πόσο μεγάλη σημασία έπαιξαν οι κλέφτες και οι αρματολοί στην ελληνική επανάσταση του 1821 καθώς  αποτέλεσαν τη μόνη στρατιωτική δύναμη της Ελλάδας, η οποία μπορούσε να πολεμήσει επιτυχώς τον κατακτητή, χάρη στην επιτυχημένη εφαρμογή του κλεφτοπολέμου.

Ποιοι ήταν όμως οι κλέφτες και ποιοι οι  αρματολοί;

Τι ρόλο είχε κάθε ομάδα και ποιες ήταν οι διαφορές τους;

Στις ερωτήσεις αυτές απαντάει ο Δημήτρης Φωτιάδης στο βιβλίο του «Καραϊσκάκης» (ακούστε το βιβλίο εδώ).
Σας παραθέτω παρακάτω ένα απόσπασμα από το εξαιρετικό αυτό βιβλίο:

«Όσοι από τους ραγιάδες δεν υπόφερναν να  ‘ναι δούλοι μήτε των Τούρκων μήτε των κοτζαμπάσηδων φεύγανε στα βουνά κι εκεί στις περίφανες κορφές, στις δυσκολοδιάβατες κλεισούρες, στ’  άγρια φαράγγια και στα πυκνά τα δάση στήνανε το λημέρι τους, το καθένα μια κολυμπήθρα λευτεριάς. Γυμνοί, νηστικοί, ξυπόλυτοι, κυνηγημένοι, μια ευχή είχανε στα χείλια τους: «καλό βόλι». Γύρευαν όχι ήσυχο, μα λεύτερο θάνατο.

Αυτούς τους κλέφτες, τη «μαγιά της λευτεριάς», τους αγάπαγε ο λαός, τους καμάρωνε, τους υποστήριζε, τους έδινε τροφές – ήταν οι προστάτες του. Όποιος Τούρκος ή κοτζαμπάσης αδικούσε το ραγιά, τον τιμώραγε το βόλι του κλέφτη.

«Ο αδύνατος ραγιάς παθαίνων όλα αυτά τα κακά δεν εύρισκεν αλλού υπεράσπισιν παρά μόνον εις τον ομόθρησκον του κλέπτην» γράφει ο Φωτάκος. «Αι εκδικήσεις αυταί των κλεπτών κατά των Τούρκων διεδίδοντο, ότι δηλαδή ο δίνα Τούρκος έπραξε το δείνα κακόν εις τον δείνα χριστιανο΄ν και ετιμωρήθη από τους κλέπτας, και τοιουτοτρόπως ο φόβος της εκδικήσεως εχρησίμευεν εις περιστολήν των αδικιών και καταχρήσεων».¹

Η φαντασία του λαού έβλεπε τους κλέφτες, που τα ‘βαζαν μ’ όσους τον αδικούσαν, γίγαντες ξαπλωμένους κάτω από μεγαλόπρεπα πλατάνια:

Τρία πλάτανα, τα τρία αράδα – αράδα
κι έναν πλάτανον παχύν ίσκιον οπόχει!
Στα κλωνάρια του σπαθιά ‘ναι κρεμασμένα,
και στη ρίζα του ντουφέκια ακουμπισμένα,
κι από κάτω του ο Βαρλάμης ξαπλωμένος.

«Μια φοράν, όταν επήραμε το Ναύπλιο» ανιστοράει ο Κολοκοτρώνης, «ήρθε ο Άμιλτον να με ιδεί⋅ μου είπε ότι: «Πρέπει οι Έλληνες να ζητήσουν συμβιβασμό, και ή Αγγλία να μεσιτεύσει». Εγώ του αποκρίθηκα ότι: «Αυτό δεν γίνεται ποτέ, ελευθερία ή θάνατος. Εμείς, καπιτάν Άμιλτον, ποτέ συμβιβασμό δεν εκάμαμε με τους Τούρκους. Άλλους έκοψε, άλλους εσκλάβωσε με το σπαθί και άλλοι, καθώς ημείς, εζούσαμε ελεύθεροι από γενεά εις γενεά. Ο βασιλεύς μας εσκοτώθη,² καμιά συνθήκη δεν έκαμε, η φρουρά του είχε παντοτινό πόλεμο με τους Τούρκους και δύο φρούρια ήταν πάντοτε ανυπότακτα. Με είπε: «Ποία είναι η βασιλική φρουρά του, ποια τα φρούρια;» – «Η φρουρά του βασιλέως μας είναι οι λεγόμενοι «Κλέφται», τα φρούρια η Μάνη και το Σούλι και τα βουνά».³

Εκεί γύρω από τα 1650 ως τα 1690 η Ρούμελη είχε γιομίσει από κλέφτες. Έναν ξέκαναν οι Τούρκοι, δέκα φύτρωναν. Οι πασάδες και οι μπέηδες, βλέποντας πως δεν μπορούσαν να τα βγάλουν πέρα μαζί τους, συνάχτηκαν να πάρουν μιαν απόφαση. Άμα το σκυλί γαβγίζει, είπανε, ρίξε του ένα κομμάτι ψωμί να ησυχάσει. Συνεννοήθηκαν και με τους χριστιανους κοτζαμπάσηδες, που πάντα τους βρίσκανε πρόθυμους στα σχέδια τους, και δίνουνε μήνυμα στους κλέφτες, που ένας από τους πιο τρανούς ήταν ο Πάνος Μεϊντάνης, ποιοι θέλανε να πέσουνε σε μουτακερέδεςμαζί τους. Το «Μεϊντάνης» είναι παρατσούκλι. Σημαίνει τον άνθρωπο που βγήκε στο μεϊντάνη, μ’ άλλα λόγια εκείνον ‘οπου φανερά αντιστέκεται στην εξουσία. Ο πασας στα Τρίκαλα του στέλνει μαντατοφόρο και του λέει:
– Τζάνουμ, γιατί να σκοτωνόμαστε; Εγώ θα διαφεντεύων τον κάμπο κι εσύ τα βουνά.
Με τα πολλά ο Μεϊντάνης κι ο πασας κλείσανε τούτες εδώ τις συμφωνίες:
1. – Αρματωμένος Τούρκος να μην μπαίνει στα μέρη όπου κρατάει αυτός.
2. – Δε θα ‘ρχονταν οι άνθρωποι του πασά να συνάζουνε τους φόρους και τα χαράτσια5, μα θα τα μάζευαν οι κοτζαμπάσηδες και θα τα στέλνανε σ’ εκείνον, αφού όμως δίνανε ένα μέρος απ’ αυτά στον καπετάνιο, που λέγανε σελιαμέτ-παρασί.
3. – Τ’ αρματωμένα κάτω από τις οδηγ΄’ιες του παλικάρια δε θα πλέρωναν μήτε φόρους μήτε χαράτσια.

Όταν τα ταίριαξαν αυτά, κατέβηκε ο Μεϊντάνης με μεγάλη πομπή στα Τρίκαλα και πήρε από τον πασά τους μουρασελέδες, τα διπλώματα να πούμεν να διαφεντεύει την επαρχία του. Του ‘δωσε  κι ο κατής ένα καπότο, που το φορούσε δείγμα της εξουσίας του.

Τούτη, όπως λέει ο Κασομούλης, στάθηκε η αρχή του αρματολικιού6. Ο κλέφτης που γίνικε αρματολός απόχτησε εξουσία. Τη μοιραζόταν όμωςμε τον κοτζάμπαση του τόπου, που ήταν, να πούμε, ο διοικητικόςαντιπρόσωπος των Τούρκων.

Αυτή η συμφωνία στάθηκε μια λυκοφιλία. Από τη μια οι Τούρκοι δεν υπόφερναν ν’ ακούνε πως υπάρχουν αρματωμένοι ραγιάδεςκι απ’ την άλλη το σύστημα δεν άρεσε στους χριστιανούς κοτζαμπάσηδες, όπως οι καπεταναίοι των αρματολών δεν τους άφηναν να γδάρουν, όσο πεθύμαγε η ψυχή τους, τον φτωχό χωριάτη, παίρνοντάς του και την τελευταία μπουκιά από το στόμα. Έβλεπες, λοιπόν, να γυρεύουν Τούρκοι και προύχοντες να ξεκάνουν όσους από τους αρματολούς θέλανε να υπερασπίσουν κάπως τα δίκια του λαού.

Αυτά όμως δε θα πουν πως όλοι οι κλέφτες γίνηκαν αρματολοί. Κάθε άλλο. Μα όποιος πια έβγαινε ζορμπάς στο κλαρί είχε οχτρό του όχι μονάχα τον Τούρκο, μα και τον αρματολό. Γιατί ο τελευταίος αυτός δε δεχόταν να κάνει άλλος κουμάντο στ’ αρματολίκι του. Με τον καιρό τ’ αρματολίκια γίνηκαν κληρονομικά. Σαν πέθαινε ο πατέρας, ο πρωτότοκος γιος έπαιρνε τη θέση του.

Άλλο, λοιπόν, κλέφτης κι άλλο αρματολός. Ο πρώτος είχε αφίλιωτο ντουφέκι με τους Τούρκους. Στεκόταν τ’ αγρίμι της λευτεριάς το κυνηγημένο απ’ όλους. Ο δεύτερος ήταν υποχρεωμένος να συμβιβάζει την εξουσία του ανάμεσα στον πασά και τον κοτζάμπαση.»

 

1. Φωτάκου «Απομνημονεύματα πολεμικά», εκδ. β΄., τ. α΄., σ. 44.
2. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος
3. Τερττσένη «Απομνημονεύματα Κολοκοτρώνη», εκδ. Βαλέτα, σ. 149-150.
4. Συμφωνίες
5. Χαράτσι ήταν ο κεφαλικός φόρος.
6. Αρματολίκια υπήρχανε βέβαια και πιο πριν. Αποδεχόμαστε όμως όσα λέει ο Κασομούλης, με τη διευκρίνιση πως πρόκειται για τ’ αρματολίκια που παίξανε τόσο ρόλο στο Εικοσιένα. Νομίζουμε σωστή την άποψη πως αυτά σχηματίστηκαν κατά τα τέλη του 17ου αιώνα.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s